Bent u een leeuwerik of een uil? Geen zorgen: het gaat hier niet om een zoölogietest. Met deze twee begrippen duiden wetenschappers de belangrijkste slaaptypes aan. Met “leeuwerik” worden mensen bedoeld die heel vroeg opstaan, snel klaarwakker en productief zijn – en rond 21.00 uur voor de televisie hun ogen nauwelijks nog open kunnen houden. “Uilen” daarentegen komen ’s ochtends moeilijk uit bed en zijn ’s avonds nog tot topprestaties in staat. Het mengtype – waarvoor geen dierlijke benaming bestaat – bereikt zijn cognitieve en creatieve piek laat in de ochtend en een dip in de vroege namiddag. 

Een sensor in de hersenen

De wetenschap spreekt ook van chronotypes met verschillende bioritmes. De biologische klok bepaalt daarbij het ideale dagritme. Deze centrale “tijdgever” bestaat daadwerkelijk: het is een minuscuul cluster van zenuwcellen, zo groot als een speldenknop, dat zich ongeveer twee centimeter achter de neuswortel in de hersenen bevindt. Het registreert of het licht of donker is. Bij duisternis stuurt het een signaal naar de pijnappelklier, een hormoonklier in de hersenen. Deze produceert onder andere het hormoon melatonine, dat ons dag-nachtritme regelt. 

De eerste ChronoCity in ontwikkeling

De biologische klok bepaalt op welk moment van de dag lichamelijke en mentale activiteiten het beste verlopen, wanneer bloeddruk en lichaamstemperatuur stijgen en wanneer het spijsverteringssysteem klaar is voor voedsel. Dat is van groot belang voor ons welzijn en onze prestaties. De Duitse kuurstad Bad Kissingen heeft het potentieel van de chronobiologie ontdekt en wil de eerste “ChronoCity” ter wereld worden, waar verschillende factoren zorgen voor een gezonde slaap – zowel voor inwoners als voor gezondheidstoeristen. Nieuwe inzichten uit de chronobiologie worden daar al toegepast in de stadsplanning, van openbare verlichting tot architecturale projecten. Dit voorbeeld laat zien hoe slaaponderzoek een directe invloed kan hebben op de levenskwaliteit van veel mensen.